heathen, pagan, paynim, gentile;
infidel, idolater, barbarian;
nation, people;
—ք, the heathen.
Բառ յն. է՛թնօս, էթնիգօ՛ս (լծ. հյ. Ազն, յայլմէ ազնէ) ἕθνος , ἑθνικός gens, populus, ethnicus, gentilus, paganus ἁλλόφυλος alienigena. Որ ոչն էր երբեմն յազգէ հրէից, կամ այժմ չէ յազգէ քրիստոնէից. օտարազգի, այլազգի. եւ Այլակրօն. անհաւատ. բարբարոս. եւ Ազգք եւ ժողովուրդք երկրի. եբր. կօկ
Նա է ակնկալութիւն հեթանոսաց։ Պատմեցէք ի հեթանոսս զգորս նորա։ Ծա՛փս հարէք ամենայն հեթանոսք։ Օրէնք կամ կուրք հեթանոսաց։ Զայդ ամենայն հեթանոսք խնդրեն։ Իբրեւ զհեթանոսն եւ զմաքսաւոր։ Հեթանոսաց առաքեալ.եւ այլն։
Հեթանոսն ազգ կոչի. (Խոսր.։)
Հրէից եւ հեթանոսաց. (Նար. ՟Կ՟Ա։)
ՀԵԹԱՆՈՍ դնի ի մեզ երբեմն եւ իբրեւ Հելլենացի. այսինքն հին ազգ յունաց. եբր. էօն այսինքն յոնացի. յն. է՛լլին, իգ. էլլի՛ս ἔλλην hellenus, graecus.
Հրէայքն եւ հեթանոսք. Ի սփիւռս հեթանոսաց։ Նախ հրէի, եւ ապա հեթանոսի։ Որդի կնոջ հրէի հաւատացելոյ, եւ հօր հեթանոսի։ Կին հեթանոս. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 36։ Յհ. ՟Է. 35։ Հռ. ՟Ա. 16։ Գծ. ՟Ժ՟Զ. 1։ Մրկ. ՟Է. 26։)
• , ի-ա հլ. «այլազգ, օտարազգի» (այս անունը տալիս էին եբրայեցիք ոչ-հրէաներին. վերջերս հայերն էլ ոչ-քրիստո-նեաներին, յատկապէս կռապաշտներին) ՍԳր. որից հեթանոսութիւն ՍԳր. Եզն. հե-թանոսացուցանել Եփր. թգ. հեթանոսաբար Գաղ. բ. 4. Եւս. պտմ. Ագաթ. հեթանոսական Գ. յհ. 7. Ագաթ. հեթանոսակիր Ագաթ. հեթա-նոսօրէն Ոսկ. մ. ա. 8. հեթանոսերէն Եփր. գաղ. ևն։
• = Ասոր. ❇ h tnos (hetnos կամ hetanos?) քիչ գործածական ձևից, որի մայրն է յն. ἔϑνος «ժողովուրդ, ցեղ», յգ. α ἔϑνη «հեթանոսք», ἐϑνιϰός «հեթանոս, հեթանոսական»։ Հայ ձևը դրւում է ասորե-րէնից՝ նախաձայն h-ի պատճառաւ, որ պա-կասում է յունարէնում. ասորին դրել է այդ յաւելուածը՝ գրաւորապէս ճշտիւ արտայայ-տելու համար յն. ἐ նախաձայնը։ Յոյնից տառադարձուած է նաև լտ. ethnicus «հե-թանոս, հեթանոսական». իսկ գոթ. haiϑnd ձևի համար տե՛ս տակը ՓՈԽ։-(Հիւբշ. 360)։
• Առաջին անգամ Schröder, Ihesaur. 47 դրաւ յն. ἐϑνιϰὸς ձևից։ ՀՀԲ նոյն-պէս յունարէնից։ ՆՀԲ բառ. յն. է՛թնօս, էթնիգօ՜ս, լծ. հյ. ազն։ Lag. Arm. Stud. § 1272 ասորի ձևից է դնում։ Հիւռ». 36Ո առանց առարկութեան՝ դնում է յունա-րէնից։ Ասորի ձևի կողմն է վերջին ան-գամ Մառ ЗВО 13, 120։
• ԳՒՌ.-Այն. հէթան (Բիւր. 1900, 682), Մղ. Բէտանոս։
• ՓՈԽ.-Bugge և Torp (IF 5, 168-80, թրգմ. ՀԱ 1895, 260-1) մեր բառից փո-խառեալ են համարում գռթ. haiϑnō (*haiϑ-ans) «հեթանոս», որից էլ յառաջ են եկել գերմ. heidan, heiden, heithin, heidin, hei. dane, հսաքս. hēthin, հֆրիզ. hethin, het-hen, հանգլ. hā̄eδen, հնորմ. heiδinn, հնորվ. heiδingi, հշվէդ. heϑninge «հեթանոսա-կան»։ Նոյնը յիշատակում է նաև Zeller, Stand und Aufgaben der Sprachwiss. էջ 301։ Մերժում է Pokorny 1, 329 և դնում է այս ձևերը հնխ. kaito-= գերմ. heide «ան-տառ, անմշակ դաշտ» ձևից։ Նոյնը նաև Klա-ge 209,